مهدی ابراهیم‌زاده، رئیس حوزه ریاست مؤسسه پژوهشی‌فرهنگی انقلاب اسلامی در ابتدای این نشست با ذکر یاد و نام شهید مصباح الهدی باقری، استاد دانشگاه امام صادق (ع) گفت: «دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید انقلاب از دهه ۸۰ به امر رهبر شهید تشکیل شد و امروز فعالیت‌هایش شکل منسجم‌تری پیدا کرد و کتاب «حکمرانی فضای مجازی در اندیشه امام شهید انقلاب» با تلاش پژوهشگران مرکز رشد دانشگاه امام صادق (ع) و اهتمام شهید باقری انسجام یافت و با همه سخت‌گیری‌ها برای انتشار یک کتاب در تراز رهبری شهید، به مرحله انتشار رسید.»
وی افزود: «برخی اسناد منتشرنشده رهبر شهید نیز در این کتاب ذکر شده است و منبعی غنی برای استفاده صاحب‌نظران و پژوهشگران حوزه فضای مجازی است.»
قدردانی از تهیه‌کنندگان کتاب
دکتر آقامیری، دبیر شورای‌عالی فضای مجازی در ابتدای سخنانش از دست‌اندرکارانی که این کتاب را آماده و تهیه کرده‌اند، تشکر کرد.
وی گردآوری کلمات امام شهید را کاری بسیار پرزحمت و مهم دانست و از تعاملات خوبی که در این مسیر با مجموعه تهیه‌کننده داشته‌اند یاد کرد و امام شهید را نیز شخصیتی «سرشار از غیرت و استقلال» توصیف کرد.
شجاعت؛ مهم‌ترین ویژگی امام شهید از منظر فضای مجازی
دبیر شورای‌عالی فضای مجازی، مهم‌ترین ویژگی امام شهید از منظر فضای مجازی را «شجاعت» ایشان در برخورد با مسائل دانست و گفت: «این شجاعت در عرصه‌های مختلف دیده و درباره‌اش گفته شده، اما وقتی در فضای مجازی از شجاعت سخن می‌گوییم باید دقت زیادی کرد، زیرا این مفهوم در این عرصه ظرافت‌های خاصی دارد.»
ترس و اجتناب؛ مسیر استبداد و استعمار
آقامیری با اشاره به آغاز عصر اینترنت گفت: «هر جامعه‌ای که در برابر این پدیده بترسد، باید منتظر استعمار باشد و استعمار بر آن جامعه قطعی است.»
به گفته وی: «انسان ترسو اجتنابی است و می‌خواهد به هر چیز جدیدی دست نزند و واردش نشود. وقتی چنین فردی تصمیم بگیرد حاکم شود، نتیجه‌اش استبداد، بسته شدن فضا، «نفس نکشیدن» و مرگ نوآوری و فناوری است. در مقابل، انسان شجاع با پدیده‌ای مثل فضای مجازی مواجه می‌شود و بر موج آن سوار می‌شود.»
دبیر شورای‌عالی فضای مجازی تأکید کرد: «باید فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان را پیش برد و در همه این حوزه‌ها حکمرانی کرد.»
وی با بیان اینکه میان حکمرانی انسان ترسو و حکمرانی انسان شجاع تفاوت زیادی هست و افزود: «مفتخریم که در عصری زندگی می‌کنیم که یکی از شجاع‌ترین شخصیت‌ها در کشور ما در عرصه حکمرانی فضای مجازی حضور داشته است.»
مانیفست جمهوری اسلامی در فضای مجازی
آقامیری بیان کرد: «همه این دستاوردها حاصل آن نگاه، تفکر و رویکرد است و این کتاب به‌زودی در اختیار علاقه‌مندان قرار می‌گیرد.»
وی این کتاب را «مانیفست جمهوری اسلامی در فضای مجازی» توصیف کرده و گفت: «این اثر نگاه و چارچوبی را نشان می‌دهد که یک انسان شجاع به این صحنه داشته و برای آن برنامه‌ریزی کرده است. ایشان گام‌به‌گام دست جامعه را گرفت و در این فضا جلو برد، بی‌آنکه کار به مسدودسازی و اجتناب از همه‌چیز برسد.»
به باور دبیر شورای‌عالی فضای مجازی، این مسیر امروز یکی از الگوهایی است که بسیاری از کشورها می‌توانند از آن استفاده کنند و راه خود را ادامه دهند.
وی افزود: «این کتاب حاصل یک پژوهش روشمند همراه با شناخت دقیق از فضای مجازی است.»
فضای مجازی؛ کار حکمران، نه فقط مهندس
آقامیری گفت: «بسیاری فکر می‌کنند فضای مجازی کار مهندسی است، درحالیکه این حوزه بیش از آنکه کار مهندسان باشد، کار حکمران، جامعه‌پرداز و طراح نظم نوین جهانی است.»
به گفته وی، امروز فضای مجازی عرصه جنگ و رقابت است و چارچوب نظامات قدرت جدید جهانی در آن ساخته می‌شود.
آقامیری افزود: «تحرک در فضای مجازی از فضای فیزیکی بیشتر است و این را می‌توان در شمار کنوانسیون‌ها، عهدنامه‌ها و پیمان‌هایی که در حال تدوین است به‌روشنی دید. بر سر اینکه این نظم نوین به کدام سمت برود، چه کسی غالب شود و چه کسی بتواند کشورهای دیگر را مستعمره کند، دعوای جدی وجود دارد.»
جنگ شناختی و ناکامی پروژه مستعمره‌سازی ایران
آقامیری با اشاره به راهبری امام شهید و مسیری که کشور طی کرده، گفت: «این مسیر ما را به نقطه‌ای رسانده که امروز در جنگ شناختی دشمن دچار مشکل شده است.»
وی تأکید کرد: «این موضوع سند پنهانی ندارد و اسناد خود رژیم آمریکا نشان می‌دهد این کشور در جنگ شناختی با چالش روبه‌روست. آمریکا نمی‌تواند ایران را مستعمره و حیاط‌خلوت خود کند، افکار عمومی را در دست بگیرد و مدیریت کند و کار را پیش ببرد.»
وی گفت: «دشمن آرزوی مستعمره شدن ایران را به گور خواهد برد؛ چون «ایران را ترسوها اداره نمی‌کنند» و این شجاعت را امام ما به همه تزریق کرد.»
شبکه ملی اطلاعات و استقلال از الگوریتم‌های خارجی
دبیر شورای‌عالی فضای مجازی با اشاره به دستاوردهای فعلی گفت: «امروز کشور شبکه ملی اطلاعات، خدمات پایه، خدمات کاربردی و محتوای داخلی دارد.» به گفته او، ما مصرف‌کننده صرف نیستیم و تابع الگوریتم‌های خارجی هم نیستیم. وی این را فرصت بزرگی دانست که جمهوری اسلامی فراهم کرده و گفت باید از آن برای پیشبرد کار استفاده کرد.
جامعه مجازی تراز انقلاب اسلامی
به گفته آقامیری، از این فرصت باید برای ساخت «جامعه مجازی تراز انقلاب اسلامی» یا «جامعه اسلامی مجازی» استفاده کرد. وی گفت اگر این الگو درست پیش برود، برای کسانی که فطرتشان دنبال حقیقت و نور
حکمرانی فضای مجازی نیازمند قانون‌گذاری و صیانت از استقلال کشور است
رضا تقی‌پور، عضو شورای‌عالی فضای مجازی، در این نشست ضمن گرامیداشت ایام شهادت حضرت فاطمه زهرا (س) و ادای احترام به امام راحل، شهدای انقلاب اسلامی و شهدای جنگ‌های اخیر، از برگزارکنندگان نشست و تهیه و تدوین این کتاب قدردانی کرد.
وی ابراز امیدواری کرد این کتاب آغازی برای طرح جدی‌تر موضوع حکمرانی فضای مجازی در سطح جامعه باشد و زمینه را برای بحث و بررسی بیشتر درباره مبانی نظری، حقوقی و اجرایی این حوزه فراهم کند.
ابتکار رهبر شهید در تأسیس شورای عالی فضای مجازی کم‌نظیر بود
تقی‌پور با اشاره به تأسیس شورای‌عالی فضای مجازی در سال ۱۳۹۰، این اقدام را ابتکاری کم‌نظیر در سطح جهان دانست و اظهار کرد: «این ابتکار برخاسته از شجاعت، آگاهی و نگاه بلند رهبر شهید انقلاب در حوزه حکمرانی بود؛ در شرایطی که حتی بسیاری از کشورهای پیشرفته نیز با چنین مفاهیم و رویکردهایی آشنایی کافی نداشتند.»
وی افزود: «امروز شاهدیم که کشورهای مختلف از مفاهیم حکمرانی فضای مجازی استفاده کرده و برای سامان‌دهی فضای مجازی و سایبری خود به این موضوع توجه کرده‌اند.»
عضو شورای‌عالی فضای مجازی با انتقاد از کم‌توجهی به تبیین گفتمان انقلاب اسلامی در فضای مجازی، تصریح کرد: «سال‌ها پیش نیز بر ضرورت شکل‌گیری گفتمانی منسجم در این زمینه تأکید داشتم؛ زیرا در شرایطی که جریان‌های مختلف در جهان به‌طور مستمر محتوا و دیدگاه‌های خود را منتشر می‌کنند، ما نیز باید بتوانیم چارچوب نظری و گفتمانی منسجمی برای تبیین دیدگاه‌های خود داشته باشیم.
حکمرانی فضای مجازی مفهومی جهانی و مبتنی‌بر مبانی حقوق بین‌الملل است
وی با اشاره به وجود دیدگاه‌های مختلف درباره حکمرانی فضای مجازی گفت: «در این زمینه دو رویکرد شناخته‌شده مطرح است: یکی حکمرانی با محوریت دولت‌ها و حاکمیت‌های ملی و دیگری حکمرانی مبتنی‌بر ذی‌نفعان. این دو رویکرد تفاوت‌های اساسی با یکدیگر دارند و بررسی آن‌ها برای شناخت جایگاه دولت‌ها در فضای مجازی ضروری است.»
تقی‌پور با اشاره به بیانات رهبر شهید انقلاب در سوم بهمن ۱۳۹۶ درباره فضای مجازی، اظهار کرد: «نگاه ایشان به این عرصه صرفاً یک نگاه مهندسی یا رسانه‌ای نبود، بلکه فضای مجازی را شکل‌دهنده دنیایی جدید می‌دانستند که بر اداره کشور و ابعاد مختلف زندگی مردم تأثیر می‌گذارد.»
وی افزود: «تأکید بر ضرورت حکمرانی قانونمند در فضای مجازی، نشان‌دهنده اهمیت این حوزه در نگاه رهبر شهید بود؛ موضوعی که باید با درک ابعاد مختلف آن، در سیاست‌گذاری و قانون‌گذاری کشور به آن توجه شود.»
عضو شورای‌عالی فضای مجازی در ادامه با اشاره به مبانی حقوق بین‌الملل، تأکید کرد که حکمرانی فضای مجازی صرفاً مفهومی ابتکاری یا مختص ایران نیست و در اسناد و مباحث بین‌المللی نیز به اختیارات دولت‌ها در این زمینه پرداخته شده است.
اسناد بین‌المللی بر اختیار دولت‌ها در سیاست‌گذاری اینترنت تأکید دارند
تقی‌پور با اشاره به گزارش‌های گروه کارشناسان دولتی سازمان ملل متحد، اظهار کرد: «در این اسناد بر اختیار دولت‌ها برای اعمال حاکمیت در فضای مجازی، همانند قلمرو فیزیکی و واقعی، تأکید شده است.»
وی با انتقاد از دیدگاهی که اینترنت را صرفاً محصولی ارائه شده از سوی آمریکا می‌داند و برای سایر کشورها نقشی در تعیین قواعد و سیاست‌های آن قائل نیست، گفت: «چنین برداشتی نمی‌تواند مبنای مناسبی برای تعیین جایگاه کشورها در حکمرانی فضای مجازی باشد.»
این عضو شورای‌عالی فضای مجازی با تشریح مبانی حقوقی مورد اشاره خود، سه محور حاکمیت، استقلال و برابری کشورها در فضای سایبری را از موضوعات مهم این حوزه برشمرد و افزود: «کشورها در مدیریت و حکمرانی فضای سایبری بین‌المللی باید از حقوق برابر برخوردار باشند؛ هرچند این دیدگاه در عمل از سوی همه کشورها به یک شکل پذیرفته نشده است.»
وی همچنین به اصولی همچون احترام به حاکمیت سایبری، عدم تجاوز، عدم مداخله در امور داخلی کشورها و برابری حاکمیت‌ها اشاره کرد و گفت: «حاکمیت ملی در فضای مجازی نیز ابعادی از جمله قلمرو، منابع، مردم و نظام حقوقی و حکمرانی را دربر می‌گیرد.»
تقی‌پور با اشاره به اسناد اجلاس جهانی جامعه اطلاعاتی و نشست جهانی سران درباره جامعه اطلاعاتی، خاطرنشان کرد: «در این اسناد بر نقش دولت‌ها در تصمیم‌گیری درباره سیاست‌های عمومی اینترنت و مسئولیت آن‌ها در این زمینه تأکید شده است.»
دولت‌ها نمی‌توانند مسئولیت مدیریت فضای مجازی را کنار بگذارند
وی با اشاره به اختلاف دیدگاه‌ها درباره مدل حکمرانی اینترنت، اظهار کرد: «در رویکرد حکمرانی مبتنی‌بر ذی‌نفعان، نقش‌آفرینی بازیگران مختلف، از جمله شرکت‌های بزرگ فعال در حوزه فناوری و اینترنت، مورد تأکید قرار می‌گیرد؛ اما تجربه نشان می‌دهد که دولت‌ها در موضوعات مهمی همچون امنیت، مدیریت نام دامنه‌ها،
حل اختلافات، حفاظت از داده‌ها و امنیت سایبری ناگزیر از ایفای نقش هستند.»
عضو شورای‌عالی فضای مجازی با اشاره به اهمیت زیرساخت‌های نام دامنه اینترنت، نسبت به وابستگی کشورها به سازوکارهایی که خارج از اختیار مستقیم آن‌ها قرار دارند، هشدار داد و گفت: «مدیریت این زیرساخت‌ها می‌تواند در شرایط خاص به ابزاری برای اعمال فشار تبدیل شود.»
وی با اشاره به اهمیت دامنه ملی «ir.» و زیرساخت‌های شبکه ملی اطلاعات، تصریح کرد: «توسعه زیرساخت‌های بومی می‌تواند از وابستگی‌های آسیب‌پذیر بکاهد و استمرار فعالیت‌های کشور را در شرایط بحرانی تضمین کند.»
تقی‌پور افزود: «اگر کشور از ظرفیت‌های لازم در شبکه ملی اطلاعات برخوردار نبود، در شرایط دشوار با آسیب‌پذیری‌های بیشتری مواجه می‌شدیم؛ ازاین‌رو، تلاش‌هایی که برای توسعه این زیرساخت‌ها صورت گرفته، اهمیت راهبردی دارد.»
امنیت سیاسی، اقتصادی و فرهنگی باید در حکمرانی فضای مجازی تأمین شود
عضو شورای‌عالی فضای مجازی با تشریح سه محور اصلی حکمرانی در این عرصه، حفاظت از امنیت سیاسی، امنیت اقتصادی و امنیت فرهنگی را از وظایف مهم حاکمیت برشمرد.
وی در تشریح ضرورت حفاظت از امنیت سیاسی اظهار کرد: «هر نظام سیاسی باید بتواند در برابر تهدیدهای اطلاعاتی و اقدامات دشمنان از خود محافظت کند. انتقال گسترده اطلاعات در فضای مجازی، در صورت نبود چارچوب‌های قانونی و سازوکارهای حفاظتی مناسب، می‌تواند زمینه سوءاستفاده را فراهم کند.»
تقی‌پور با اشاره به جنگ‌های سال گذشته و امسال، مدعی شد: «حجم گسترده اطلاعاتی که طی چهار دهه از کشور جمع‌آوری شده بود، در کنار ضعف‌های قانونی و کوتاهی‌های صورت‌گرفته در حوزه امنیت سایبری، زمینه آسیب‌پذیری کشور را افزایش داد و به از دست رفتن شماری از سرمایه‌های انسانی کشور و انقلاب انجامید.»
وی با انتقاد از عملکرد برخی مسئولان در این حوزه، تأکید کرد که حفاظت از اطلاعات و مقابله با تهدیدهای سایبری باید به‌عنوان یکی از اولویت‌های جدی حکمرانی مورد توجه قرار گیرد.
این عضو شورای‌عالی فضای مجازی در ادامه با اشاره به گسترش اقتصاد دیجیتال در جهان گفت: «بخش قابل توجهی از فعالیت‌های اقتصادی کشورها به فضای دیجیتال منتقل شده است و هرچه سهم این بخش در اقتصاد افزایش یابد، آسیب‌پذیری در برابر حملات و اختلالات سایبری نیز می‌تواند پیامدهای گسترده‌تری به همراه داشته باشد.»
وی افزود: «کشورها برای حفاظت از زیرساخت‌های اقتصادی خود باید بتوانند در این حوزه سیاست‌گذاری کنند و سازوکارهای لازم برای کاهش آسیب‌پذیری را توسعه دهند.»
حکمرانی فرهنگی باید با آسیب‌های اجتماعی فضای مجازی مقابله کند
تقی‌پور با تأکید بر اهمیت امنیت فرهنگی در فضای مجازی اظهار کرد: «انتشار محتوای مضر، غیراخلاقی و مبتذل، اعتیاد به اینترنت و کاهش توجه خانواده‌ها به آسیب‌های ناشی از استفاده از فضای مجازی، از جمله موضوعاتی است که در چارچوب حکمرانی این حوزه باید به آن‌ها پرداخت.»
وی با اشاره به استانداردهای دوگانه برخی کشورهای غربی در زمینه مدیریت فضای مجازی گفت: «کشورهایی که در داخل مرزهای خود برای این فضا قواعد و محدودیت‌هایی در نظر می‌گیرند، نباید از حق سایر کشورها برای تدوین سیاست‌های متناسب با شرایط فرهنگی و اجتماعی خود چشم‌پوشی کنند.»
عضو شورای‌عالی فضای مجازی همچنین نسبت به پیامدهای بلندمدت و تدریجی فضای مجازی بر فرهنگ عمومی، سبک زندگی و روابط اجتماعی هشدار داد و بر ضرورت توجه به این آثار در سیاست‌گذاری‌های فرهنگی تأکید کرد.
مسئولان نتوانستند متناسب با نگاه رهبر شهید پیش بروند
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تأکیدهای رهبر شهید انقلاب بر توسعه قدرت جمهوری اسلامی ایران در فضای مجازی، اظهار کرد: «با وجود ابتکار اولیه و تأکیدهای مکرر ایشان، مسئولان در سال‌های گذشته نتوانستند متناسب با این نگاه بلند حرکت کنند.»
تقی‌پور با پذیرش وجود کوتاهی‌ها در این زمینه گفت: «اختلاف دیدگاه‌ها، ناهماهنگی‌ها و ضعف در پیگیری برخی مطالبات موجب شد ظرفیت‌های کشور در حوزه حکمرانی فضای مجازی متناسب با انتظارات و تأکیدهای مطرح‌شده توسعه نیابد.»
وی بااین‌حال، قدرت سایبری جمهوری اسلامی ایران را محدود به توان نظامی ندانست و با اشاره به توسعه نرم‌افزارها و سکوهای کاربردی داخلی، اظهار کرد: «کشور در این زمینه ظرفیت‌هایی دارد که باید ارزش آن‌ها را شناخت و تقویت کرد.»
عضو شورای‌عالی فضای مجازی با اشاره به وابستگی برخی کشورهای منطقه به سکوهای خارجی، از توسعه خدمات و نرم‌افزارهای داخلی به‌عنوان یکی از دستاوردهای کشور در مسیر استقلال فضای مجازی یاد کرد و بر ضرورت تقویت این ظرفیت‌ها تأکید داشت.
مجلس باید برای تحقق حکمرانی فضای مجازی گام‌های جدی‌تری بردارد
تقی‌پور با اشاره به نقش مجلس شورای اسلامی در قانون‌گذاری این حوزه، اظهار کرد: «در مجلس یازدهم، با تلاش‌های انجام شده، قانون مدیریت داده‌ها و اطلاعات ملی به نتیجه رسید؛ اما در ادامه، به‌دلیل همکاری نکردن برخی مسئولان و درک نکردن اهمیت ابعاد مختلف فضای مجازی، پیشبرد سایر اقدامات با دشواری‌هایی مواجه شد.»
وی ابراز امیدواری کرد که مجلس شورای اسلامی و مسئولان ذی‌ربط با جدیت بیشتری برای تحقق حکمرانی فضای مجازی و پیگیری مطالبات مطرح‌شده در این زمینه اقدام کنند.
عضو شورای‌عالی فضای مجازی با اشاره به کتاب تدوین‌شده در حوزه حکمرانی فضای مجازی، آن را گامی اولیه برای توسعه مباحث نظری و حقوقی این عرصه دانست و گفت: «این کتاب می‌تواند مبنایی برای بحث‌های گسترده‌تر باشد، اما ضروری است نشست‌ها و بررسی‌های بیشتری برای نقد و تکمیل دیدگاه‌های مطرح‌شده برگزار شود.»
تقی‌پور تأکید کرد: «هدف نهایی باید آن باشد که فرهنگ حکمرانی فضای مجازی در جامعه نهادینه شود، این موضوع به مطالبه‌ای عمومی تبدیل شود و استقلال، آزادی و آرمان‌های انقلاب اسلامی در فضای مجازی نیز با تلاش فعالان این حوزه تقویت شود.»
فاصله سیاست‌گذاری فضای مجازی با افق تمدنی رهبر شهید قابل توجه است
عبدالحسین کلانتری، رئیس پژوهشگاه فضای مجازی، در این نشست ضمن قدردانی از محققان، نویسندگان و دست‌اندرکاران تهیه و تدوین اثر ارائه شده در این نشست، از تلاش‌های مجموعه سپهرا و مرکز رشد در شکل‌گیری این اثر قدردانی کرد.
وی با اشاره به روند شکل‌گیری این اثر اظهار کرد: «از مراحل ابتدایی این کار، در جریان روند تدوین آن قرار داشتم و در جلسات مختلف همراه با همکاران حضور پیدا کردم. در این مسیر، همکاری‌های مناسبی صورت گرفت و دسترسی‌هایی فراهم شد تا اثری فاخر، متقن و قابل استناد تهیه شود.»
نگاه رهبر شهید به فضای مجازی، نگاهی تمدنی و توسعه‌گرا بود
کلانتری در ادامه با اشاره به فاصله میان نگاه رهبر شهید انقلاب به فضای مجازی و عملکرد سیاست‌گذاران، اظهار کرد: «می‌خواهم امروز کمی صریح‌تر صحبت کنم؛ چراکه فاصله میان افقی که رهبر شهید برای فضای مجازی ترسیم می‌کردند و آنچه در عرصه سیاست‌گذاری، قانون‌گذاری و اجرا اتفاق افتاد، بسیار زیاد است.»
وی افزود: «رهبر شهید انقلاب، فضای مجازی را با فهمی منسجم، عمیق و تمدنی و با نگاهی توسعه‌گرا مورد توجه قرار می‌دادند. ایشان ظرفیت‌ها و فرصت‌های این حوزه را برای ایجاد جهشی بزرگ در ایران به‌خوبی درک کرده بودند.»
رئیس پژوهشگاه فضای مجازی با اشاره به تأکید رهبر شهید بر ضرورت بهره‌گیری از فرصت‌های فناوری‌های نوین، تصریح کرد: «ایشان این مقطع را یک گردنه تاریخی و تمدنی می‌دانستند و هشدار می‌دادند که اگر نتوانیم به‌موقع از این فرصت‌ها استفاده کنیم، ممکن است بار دیگر مانند انقلاب صنعتی از تحولات جهانی عقب بمانیم و هزینه‌های سنگینی بابت این عقب‌ماندگی بپردازیم.»
وی ادامه داد: «این نوع نگاه به فضای مجازی باید در چارچوب تحولات بنیادین فناوری، قدرت، فرهنگ، اقتصاد و مناسبات اجتماعی تحلیل شود؛ اما متأسفانه این فهم تمدنی به‌درستی در عرصه سیاست‌گذاری کشور نهادینه نشد.»
مناقشات سیاسی، کشور را از مسائل کلان فضای مجازی دور کرد
کلانتری با انتقاد از تقلیل مسائل فضای مجازی به مناقشاتی همچون فیلترینگ و نحوه فعالیت شبکه‌های اجتماعی، گفت: «این مسائل به‌خودی‌خود اهمیت داشتند، اما اگر با رویکردی فعالانه، توسعه‌گرا و مبتنی‌بر نگاه تمدنی وارد این عرصه می‌شدیم، بسیاری از این مناقشات اساساً شکل متفاوتی پیدا می‌کردند.»
وی افزود: در بسیاری از موارد، به‌جای آنکه فضای مجازی به‌عنوان مسئله‌ای چندبعدی، پیچیده، تخصصی و ملی دیده شود، به موضوعی سیاسی و هویتی تبدیل شد؛ همین مسئله موجب شد بخش مهمی از ظرفیت کشور صرف کشمکش‌هایی شود که ما را از تحولات اساسی این حوزه دور کرد.»
رئیس پژوهشگاه فضای مجازی با اشاره به اختلاف‌نظرها درباره محدودسازی یا آزاد گذاشتن فعالیت‌های فضای مجازی اظهار کرد: «بخش مهمی از مباحث به این مناقشه اختصاص یافت که آیا باید فضا را محدود کرد یا آن را رها گذاشت؛ درحالیکه مسئله اصلی، ضرورت شناخت تحولات و اتخاذ سیاست‌هایی متناسب با ابعاد مختلف این عرصه بود.»
وی تصریح کرد: «در نتیجه این رویکرد، بسیاری از تحولاتی که باید در عرصه فضای مجازی اتفاق می‌افتاد، در کوتاه‌مدت محقق نشد و فرصت‌های مهمی از دست رفت.»
اختلاف بر سر اختیارات نهادها، روند قانون‌گذاری را فرسایشی کرد
کلانتری با اشاره به ضرورت تبدیل دیدگاه‌های کلان رهبر شهید به سیاست عمومی و قانون، اظهار کرد: «برای تحقق آن افق بلند، لازم بود مبانی فکری و دیدگاه‌های مطرح شده به سیاست‌های عمومی، مقررات و قوانین مشخص تبدیل شوند.»
وی با اشاره به مطالبه قانون‌گذاری در حوزه فضای مجازی و سیاست‌های ارتباطی افزود: «با وجود تأکیدهای صورت‌گرفته، در این زمینه با عقب‌ماندگی قابل توجهی مواجه شدیم و میان افق ترسیم شده و اقدامات انجام شده تناسب لازم شکل نگرفت.»
رئیس پژوهشگاه فضای مجازی ادامه داد: «بخشی از کشمکش‌ها به اختلاف بر سر نقش و اختیارات شورای‌عالی فضای مجازی، مجلس شورای اسلامی و سایر نهادهای مسئول بازمی‌گشت. این اختلاف‌ها و مناقشات فرسایشی موجب شد از پرداختن به مسائل کلان و تحقق دستاوردهای اساسی مورد انتظار باز بمانیم.»
وی تأکید کرد: «در چنین شرایطی، به‌جای تمرکز بر تبدیل آن نگاه تمدنی به برنامه‌ها و سیاست‌های اجرایی، بخش قابل توجهی از توان کشور درگیر اختلاف‌نظرهایی شد که مانع پیشرفت متناسب با تحولات جهانی بود.»
ایران برای جبران عقب‌ماندگی فناوری باید سیاست‌های خود را بازنگری کند
کلانتری در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تحولات شتابان فناوری در جهان، بر ضرورت بازنگری جدی در سیاست‌گذاری‌های فناورانه کشور تأکید کرد.
وی اظهار کرد: «یکی از دغدغه‌های مهم رهبر شهید این بود که چرا ایران به محور تحول فناوری در حوزه دیجیتال و فضای مجازی تبدیل نمی‌شود و چرا برای توسعه فناوری‌های این عرصه، مسیرهای میان‌بری که بتوانند کشور را سریع‌تر در رقابت جهانی پیش ببرند، به‌طور جدی دنبال نمی‌کنیم.»
رئیس پژوهشگاه فضای مجازی افزود: «امروز با تحولاتی مواجهیم که ساختار شرکت‌ها و زیست‌بوم فناوری را دوباره بازآرایی می‌کنند. در چنین شرایطی، باید بررسی کنیم که آیا زیست‌بوم فناوری کشور با این تحولات تناسب دارد یا خیر.»
وی با اشاره به بررسی‌های پژوهشی خود درباره زنجیره‌ها و عناصر زیست‌بوم فناوری گفت: «در مطالعاتی که در این زمینه انجام داده‌ایم، وضعیت و مزیت‌های بازیگران مختلف، از جمله آمریکا، رژیم صهیونیستی و روسیه، بررسی شده و جایگاه ایران نیز در این مقایسه مورد توجه قرار گرفته است.»
کلانتری تصریح کرد: «به نظر می‌رسد در این حوزه با عقب‌ماندگی‌هایی مواجه هستیم؛ البته این عقب‌ماندگی‌ها قابل جبران است و هدف از طرح این موضوع، ایجاد ناامیدی نیست، بلکه باید واقعیت تحولات رخ‌داده و آنچه در آینده پیش روی ما قرار دارد، به‌درستی شناخته شود.»
مشکلات نهادی و اجرایی مانع استفاده از فرصت‌های فضای مجازی شده است
وی با انتقاد از برخی مشکلات مدیریتی و اجرایی در نهادهای مسئول فضای مجازی، اظهار کرد: «در شرایطی که تحولات فناوری با سرعت پیش می‌روند و کشور با مسائل پیچیده و شرایط جنگی مواجه است، انتظار می‌رود موانع اجرایی نهادهای مسئول برطرف شود تا امکان استفاده از فرصت‌های موجود فراهم شود.»
رئیس پژوهشگاه فضای مجازی با اشاره به مشکلاتی در زمینه ساختمان، نیروی انسانی و پشتیبانی از نهادهای متولی این حوزه، تأکید کرد: «وقتی اهمیت فضای مجازی و نقش آن در آینده کشور روشن است، نباید نهادهای مسئول برای حل مسائل ابتدایی و تأمین نیازهای خود با مشکلات طولانی‌مدت مواجه باشند.»
وی افزود: «دولت باید برای حل‌وفصل این مسائل، حمایت از نهادهای مسئول و ایجاد سازوکارهای مناسب اقدام کند تا در شرایط پیچیده کنونی، امکان استفاده حداکثری از فرصت‌های موجود فراهم شود.»
تحقق منویات رهبر شهید به تغییر رویکرد در حکمرانی فضای مجازی نیاز دارد
کلانتری در پایان با یادآوری نگاه و تأکیدات رهبر شهید انقلاب در حوزه فضای مجازی، ابراز امیدواری کرد که سیاست‌گذاران، قانون‌گذاران، مجریان و فعالان این عرصه بتوانند با شناخت دقیق‌تر تحولات و رفع موانع موجود، در مسیر تحقق این دیدگاه‌ها گام بردارند.
وی تأکید کرد: «لازم است از سطح مناقشات کوتاه‌مدت عبور کنیم و با نگاهی عمیق، منسجم و آینده‌نگر، ظرفیت‌های فضای مجازی و فناوری‌های نوین را در خدمت پیشرفت و تعالی کشور قرار دهیم.